Spadek z zagranicy

1. Jurysdykcja spadkowa – gdzie założyć sprawę?

Kiedy trafia do mnie Klient z teczką dokumentów w obcym języku, pierwsze pytanie zawsze brzmi: „Pani Mecenas, czy ja muszę jechać do sądu w Monachium, Londynie albo Chicago?”. Odpowiedź nie jest oczywista, ale w 90% przypadków udaje nam się znaleźć rozwiązanie, które oszczędza podróży.

W prawie spadkowym, zwłaszcza w obszarze Unii Europejskiej, rządzi Rozporządzenie nr 650/2012. Wprowadziło ono małą rewolucję. Przestało być najważniejsze to, jaki paszport miał zmarły. Kluczowe stało się to, gdzie rzeczywiście żył.

Jeśli Twój wujek wyjechał 10 lat temu do Berlina, tam pracował, miał mieszkanie i przyjaciół – to sądy niemieckie będą właściwe do orzekania o spadku. Ale uwaga – to działa też w drugą stronę. Jeśli cudzoziemiec przeprowadził się na emeryturę na Mazury, to prawo spadkowe w Polsce i polskie sądy przejmą pałeczkę.

Ustalenie „zwykłego pobytu” bywa skomplikowane. Nie chodzi tu o zameldowanie (które jest tylko czynnością administracyjną), ale o faktyczne przebywanie. Dlatego w mojej kancelarii dokładnie analizujemy historię zmarłego, zanim w ogóle zaczniemy pisać pisma procesowe.

2. Prawo właściwe dla spadku – polskie czy obce?

To, że sprawa toczy się przed polskim sądem, nie musi oznaczać, że sąd zastosuje polskie przepisy. Brzmi jak paradoks? To tzw. prawo właściwe dla spadku.

Zasada jest podobna jak przy jurysdykcji: prawem właściwym jest prawo państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci. Wyobraź sobie sytuację: polski sąd prowadzi sprawę, ale sędzia musi otworzyć kodeks cywilny Niemiec (BGB), aby ustalić, kto dziedziczy i w jakich częściach. Dla Klienta oznacza to często konieczność powołania biegłego z zakresu prawa obcego, co wydłuża postępowanie i generuje koszty.

Jednak zmarły mógł temu zapobiec. Zasady dziedziczenia w UE pozwalają na dokonanie tzw. wyboru prawa (professio iuris) w testamencie. Zmarły mógł napisać: „Chcę, aby do mojego spadku stosowano prawo polskie, bo jestem obywatelem Polski”. Jeśli takiego zapisu nie ma, zdajemy się na przepisy ogólne.

3. Europejskie Poświadczenie Spadkowe (EPS)

To narzędzie, które moi Klienci uwielbiają. Europejskie Poświadczenie Spadkowe to jednolity dokument obowiązujący w całej UE (z wyjątkiem Danii i Irlandii). Działa on jak uniwersalny dowód na to, że jesteś spadkobiercą.

Gdy uzyskasz EPS w Polsce (u notariusza lub w sądzie), możesz z nim pojechać do banku w Hiszpanii czy urzędu ksiąg wieczystych w Niemczech. Nie musisz tłumaczyć polskich postanowień sądowych ani przeprowadzać procedury uznania orzeczenia (tzw. delibacji). To ogromna oszczędność czasu i pieniędzy.

EPS jest szczególnie przydatny, gdy w skład spadku wchodzą nieruchomości w różnych krajach. Warto wiedzieć, że dokument ten funkcjonuje obok, a nie zamiast krajowego aktu, jakim jest poświadczenie dziedziczenia.

4. Spadek z Niemiec i spadek z UK – najczęstsze przypadki

W mojej praktyce najczęściej spotykam się z dwoma kierunkami: Niemcy i Wielka Brytania. Każdy z nich rządzi się innymi prawami.

Spadek z Niemiec

Tutaj sprawa jest o tyle prosta, że Niemcy są w UE i stosują Rozporządzenie 650/2012. Problemem bywa jednak odpowiedzialność za długi. W Niemczech zasady przyjmowania spadku różnią się od polskich. Często radzę Klientom ostrożność, bo niemiecki system może być surowy dla dłużników spadkowych. Pamiętaj, że odpowiedzialność za długi spadkowe to kwestia, którą trzeba zbadać natychmiast po otrzymaniu informacji o śmierci krewnego. Jeśli zmarły miał długi w Euro, spłata w Złotówkach może być bolesna.

Spadek z UK (Wielka Brytania)

Tutaj wchodzi w grę Brexit. Wielka Brytania jest teraz traktowana jako „państwo trzecie”. Spadek z UK nie jest objęty ułatwieniami takimi jak EPS. Często oznacza to konieczność przeprowadzenia osobnego postępowania w Anglii (tzw. probate) dotyczącego majątku tam położonego, i osobnego w Polsce. Sytuacja komplikuje się, gdy spadek po bracie czy siostrze obejmuje dom w Londynie i działkę pod Poznaniem.

5. Podatek od spadku z zagranicy – gdzie płacić?

To najczęstsza obawa: „Czy zapłacę podatek dwa razy?”. Zasadniczo, jeśli mieszkasz w Polsce, podlegasz polskiemu obowiązkowi podatkowemu od całości światowego majątku. Ale spokojnie.

Polska ma podpisane umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania z wieloma krajami. Zazwyczaj działa to tak: płacisz podatek za granicą (tam, gdzie jest majątek), a w Polsce odliczasz tę kwotę od podatku należnego naszemu fiskusowi. Jeśli jednak jesteś w tzw. „grupie zerowej” (np. spadek po rodzicach), możesz skorzystać z całkowitego zwolnienia w Polsce.

Warunkiem jest terminowe zgłoszenie nabycia spadku (SD-Z2) do Urzędu Skarbowego. W przypadku spadku z zagranicy termin ten (6 miesięcy) liczy się często od uprawomocnienia się zagranicznego orzeczenia lub uzyskania EPS. Tutaj łatwo o pomyłkę w datach, dlatego warto skonsultować się z doradcą.

Nie zapominaj też o kwestii zachowku. Roszczenia o zachowek a majątek za granicą to temat rzeka – prawo obce może przewidywać zupełnie inne stawki lub w ogóle nie znać instytucji zachowku (jak np. w USA, gdzie swoboda testowania jest znacznie szersza).

6. Gdy cudzoziemiec zostawia majątek w Polsce

Zdarza się też sytuacja odwrotna. Obcokrajowiec kupił apartament w Poznaniu i zmarł. Wtedy polski sąd może mieć jurysdykcję, jeśli nieruchomość znajduje się na naszym terenie, a sprawy nie można przeprowadzić za granicą. Procedura spadek po cudzoziemcu w Polsce wymaga zgromadzenia zagranicznych aktów stanu cywilnego (z tłumaczeniem przysięgłym) i ustalenia kręgu spadkobierców według właściwego prawa.

Często w takich sprawach pojawia się konieczność odnalezienia rodziny rozsianej po świecie. Wtedy warto wiedzieć, jak skutecznie przeprowadzić odrzucenie spadku w imieniu zagranicznych krewnych, którzy nie chcą dziedziczyć długów w Polsce.

Sprawy transgraniczne są fascynujące, ale nie wybaczą amatorszczyzny. Adwokat od prawa spadkowego w Poznaniu czy radca prawny z doświadczeniem w sprawach międzynarodowych to inwestycja w Twój spokój. Zamiast martwić się o paragrafy w obcym języku, możesz skupić się na pamięci o bliskim.

Pamiętaj też, że podatek od spadku z zagranicy to nie jedyny koszt – dochodzą opłaty sądowe, tłumaczenia i ewentualne podróże, jeśli Twoja obecność będzie niezbędna (choć zazwyczaj pełnomocnik wystarczy).

FAQ – Najczęściej zadawane pytania