Testament podróżny i wojskowy

Czym są testamenty szczególne i kiedy można z nich skorzystać?

Wyobraź sobie sytuację: jesteś na środku oceanu, albo na misji wojskowej z dala od cywilizacji. Nagle Twoje zdrowie drastycznie się pogarsza. Nie ma szans na wizytę w kancelarii notarialnej. Czy to oznacza, że nie masz prawa zdecydować o swoim majątku? Oczywiście, że nie. Prawo przewiduje tutaj tzw. testamenty szczególne.

W mojej kancelarii często spotykam się z pytaniem: „Pani Mecenas, czy taki świstek podpisany na kolanie na statku jest w ogóle ważny?”. Odpowiedź brzmi: tak, ale pod bardzo rygorystycznymi warunkami. To nie jest testament własnoręczny, który możesz schować do szuflady na lata.

Testamenty szczególne (do których zaliczamy podróżny, wojskowy oraz testament ustny) to rozwiązania awaryjne. Ustawodawca stworzył je dla sytuacji, w których zachowanie zwykłej formy jest niemożliwe lub bardzo utrudnione.

Musisz wiedzieć, że każda, nawet najdrobniejsza uchybienie w procedurze sporządzania takiej ostatniej woli, może skutkować tym, że sąd uzna ją za nieważną. Wtedy nastąpi dziedziczenie ustawowe, co nie zawsze jest zgodne z Twoim planem.

Testament na statku i w samolocie (podróżny) – jak to działa?

To rozwiązanie dedykowane przede wszystkim dla marynarzy, ale też pasażerów polskich linii lotniczych czy promów. Testament na statku (lub w samolocie) może zostać sporządzony tylko przed dowódcą jednostki (kapitanem) lub jego zastępcą.

Procedura wygląda następująco:

• Zgłaszasz chęć sporządzenia testamentu dowódcy.
• Składasz oświadczenie woli ustnie w obecności dowódcy (lub zastępcy) i dwóch świadków.
• Dowódca spisuje Twoją wolę w protokole.
• Protokół jest odczytywany w obecności wszystkich (Ty, dowódca, świadkowie).
• Wszyscy podpisują dokument. Jeśli nie możesz podpisać (np. z powodu paraliżu czy urazu ręki), trzeba w protokole zaznaczyć przyczynę braku podpisu.

Prowadziłam sprawę, gdzie Klient zmarł na statku handlowym u wybrzeży Afryki. Rodzina była przerażona, bo spadek z zagranicy i procedury międzynarodowe wydawały im się koszmarem. Okazało się, że kapitan dopilnował formalności, sporządził protokół, a my mogliśmy przeprowadzić otwarcie i ogłoszenie testamentu w polskim sądzie bez większych przeszkód. To dało rodzinie ogromny spokój.

Testament żołnierza – nie tylko na wojnie

Służba wojskowa wiąże się z ryzykiem, którego cywile często nie dostrzegają. Testament żołnierza (wojskowy) regulowany jest nie tylko przez Kodeks cywilny, ale też przez rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej. Kiedy można go sporządzić?

• W czasie mobilizacji lub wojny.
• W niewoli.
• Gdy jednostka wojskowa przebywa poza granicami państwa.

Tutaj również kluczowa jest rola osoby przyjmującej oświadczenie. Może to być np. sędzia wojskowy, prokurator wojskowy, dowódca jednostki, a w sytuacjach skrajnych (np. na linii frontu) – każdy oficer, a nawet starsi stopniem żołnierze, jeśli nie ma dostępu do oficera.

Warto pamiętać, że jeśli testament żołnierza nie zostanie prawidłowo spisany, a sytuacja pozwalała na inną formę, sąd może go podważyć. Wtedy w grę wchodzi skomplikowane postępowanie spadkowe mające na celu ustalenie, czy wola zmarłego została wyrażona w sposób niebudzący wątpliwości.

Kiedy traci moc testament szczególny? Pułapka 6 miesięcy

To jest najważniejszy punkt tego artykułu. Testament podróżny i wojskowy (podobnie jak ustny) mają „termin ważności”. Kiedy traci moc testament szczególny?

Zgodnie z prawem, taki testament traci moc z upływem 6 miesięcy od dnia, w którym ustały okoliczności, które uzasadniały jego sporządzenie. Co to znaczy w praktyce? Jeśli wróciłeś z rejsu, zakończyłeś misję wojskową lub wyzdrowiałeś i mogłeś udać się do notariusza, masz pół roku na spisanie „normalnego” testamentu (np. testamentu notarialnego).

Dlatego zawsze uczulam moich Klientów: traktujcie te dokumenty jako „polisę tymczasową”. Po powrocie do normalności, warto od razu udać się do prawnika i uregulować sprawy majątkowe na stałe. Unikniecie wtedy ryzyka, że rodzina będzie musiała walczyć o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie nieważnego dokumentu.

Ryzyka: Gdzie najłatwiej o błąd?

Największym problemem przy testamentach szczególnych jest brak świadomości procedur u osób, które je odbierają (kapitanów, dowódców). Często zdarza się, że brakuje podpisów świadków albo protokół jest nieczytelny.

Pamiętaj też o kwestii pominiętych bliskich. Nawet przy testamencie szczególnym, Twoim dzieciom czy małżonkowi może przysługiwać zachowek. To roszczenie pieniężne, o którym spadkodawcy często zapominają, a które potrafi zrujnować budżet spadkobiercy.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania