Przedawnienie zachowku

Zachowek – ile lat masz na reakcję? Zasada 5 lat

Wiele osób przychodzi do mojej kancelarii z przekonaniem, że sprawy spadkowe można załatwiać w nieskończoność. Niestety, prawo nie lubi stanu niepewności. Jeśli zastanawiasz się: zachowek ile lat mam na zgłoszenie roszczenia? – odpowiedź brzmi: pięć.

To termin zawity, wynikający z Kodeksu cywilnego (dokładnie z artykułu 1007, do którego jeszcze wrócimy w źródłach). Jednak sama liczba „5” to za mało, by czuć się bezpiecznie. Najważniejsze pytanie, jakie musisz sobie zadać, brzmi: od kiedy ten licznik zaczął tykać w Twojej sprawie?

W praktyce spotykam się z dwoma scenariuszami i to od nich zależy Twoje bezpieczeństwo finansowe:

• Scenariusz A: Nie było testamentu. Dziedziczenie następuje na podstawie ustawy. Wtedy termin 5 lat liczymy od daty śmierci spadkodawcy (otwarcia spadku).
• Scenariusz B: Był testament. Wtedy termin 5 lat liczymy od chwili ogłoszenia testamentu.

Dlaczego to takie ważne? Ponieważ przedawnienie zachowku oznacza, że zobowiązany do zapłaty (np. Twój brat, który dostał wszystko) może po prostu uchylić się od tego obowiązku. Wystarczy, że w sądzie powie jedno zdanie: „Podnoszę zarzut przedawnienia”. I jeśli faktycznie termin minął – przegrywasz, nawet jeśli zachowek Ci się moralnie należał.

Zachowek – ile czasu na zgłoszenie przy dziedziczeniu ustawowym?

Skupmy się na sytuacji, w której zmarły nie zostawił ostatniej woli. Wtedy zachowek ile czasu na zgłoszenie przewiduje ustawa? Tutaj sprawa jest brutalnie prosta – liczy się data z aktu zgonu.

Jeżeli Twoi rodzice przepisali cały majątek na Twoją siostrę w drodze darowizny jeszcze za życia i nie zostawili testamentu, to Twój czas na wniosek o zachowek do sądu biegnie od momentu ich śmierci. Jeśli przeoczysz 5. rocznicę śmierci choćby o jeden dzień – roszczenie przepada (staje się tzw. zobowiązaniem naturalnym, którego nie można przymusowo egzekwować).

Przykład z życia – historia Pana Marka

Chcę Ci opowiedzieć o sprawie, którą prowadziłam niedawno. Pan Marek zgłosił się do mnie zrezygnowany. Jego ojciec zmarł 7 lat temu. Pan Marek wiedział, że ojciec cały majątek przepisał w testamencie na nową partnerkę. Przez lata Pan Marek unikał konfrontacji, liczył na to, że partnerka ojca sama się z nim rozliczy. Nie zrobiła tego.

Kiedy Pan Marek wpisał w Google frazę przedawnienie roszczenia o zachowek, załamał się. Wszędzie widział informację: „5 lat”. Był przekonany, że jest 2 lata po terminie.

Podczas konsultacji zapytałam go o jedną, kluczową rzecz: „Panie Marku, a kiedy odbyło się otwarcie i ogłoszenie tego testamentu w sądzie lub u notariusza?”.

Okazało się, że partnerka ojca zwlekała z formalnościami. Złożyła wniosek o stwierdzenie nabycia spadku dopiero rok temu. Testament został więc oficjalnie „ogłoszony” zaledwie 12 miesięcy przed naszą rozmową. To zmieniło wszystko. Dzięki temu, że liczyliśmy termin od ogłoszenia testamentu, a nie od śmierci, Pan Marek miał jeszcze 4 lata na działanie. Sprawę wygraliśmy, a klient odzyskał spokój i należne mu środki.

Zachowek po 10 latach – czy to możliwe?

To jedno z najczęściej wpisywanych zapytań: zachowek po 10 latach. Tutaj często dochodzi do pomieszania dwóch różnych pojęć prawnych. Musimy to uporządkować.

Istnieje przepis, który mówi, że do zachowku nie dolicza się darowizn dokonanych na rzecz osób obcych (niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku), jeśli dokonano ich dawniej niż 10 lat przed śmiercią spadkodawcy. Ale uwaga! To dotyczy obliczania wartości zachowku, a nie terminu na złożenie pozwu.

Jeśli zachowek od darowizny należy się Tobie od rodzeństwa (spadkobierców ustawowych), to zasada 10 lat w ogóle nie ma zastosowania! Darowizny na rzecz najbliższych dolicza się bez względu na to, kiedy zostały zrobione. Nawet jeśli brat dostał mieszkanie 20 lat temu, ta darowizna wejdzie do tzw. substratu zachowku.

Jednak samo roszczenie o wypłatę pieniędzy wciąż przedawnia się w ciągu 5 lat od otwarcia spadku (lub ogłoszenia testamentu).

Do kiedy można ubiegać się o zachowek i jak przerwać bieg przedawnienia?

Wiesz już, że masz 5 lat. Ale co, jeśli termin zbliża się nieuchronnie, a Ty nie masz jeszcze pieniędzy na adwokata lub kompletowania dokumentów? Musisz wiedzieć, do kiedy można ubiegać się o zachowek skutecznie i jak zatrzymać czas.

Bieg przedawnienia przerywa każda czynność przed sądem podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia. Najskuteczniejsze metody to:

• Złożenie pozwu o zapłatę zachowku. To najpewniejsza droga. Z chwilą złożenia pisma w biurze podawczym (lub nadania na poczcie), zegar się zatrzymuje.
• Zawezwanie do próby ugodowej. Jest to tańsze rozwiązanie (opłata sądowa jest znacznie niższa niż przy pozwie). Składasz wniosek do sądu, proponując ugodę. Nawet jeśli do ugody nie dojdzie, bieg przedawnienia zostaje przerwany i po zakończeniu posiedzenia zaczyna biec od nowa (masz kolejne 5 lat).
• Złożenie wniosku o mediację. Jeśli sprawa trafi do mediatora, czas również przestaje biec.

Pamiętaj jednak, że samo wysłanie listu poleconego z wezwaniem do zapłaty (nawet przez kancelarię) NIE przerywa biegu przedawnienia! To częsty błąd. Wezwanie jest konieczne do celów dowodowych i naliczania odsetek, ale nie zatrzymuje terminu 5-letniego.

Jeśli zastanawiasz się, czy w Twojej sprawie nie jest za późno, albo czy darowizny sprzed lat mają wpływ na Twoje roszczenie, pamiętaj, że każda sytuacja jest inna. Czasami o „być albo nie być” decyduje data na pieczątce sądowej.

Możesz też sprawdzić inne artykuły na moim blogu, np. o tym, jak wygląda przerwanie biegu przedawnienia zachowku w szczegółach lub czy przysługuje Ci prawo do zachowku w Twojej konkretnej sytuacji rodzinnej.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania