Zrzeczenie się dziedziczenia na korzyść innej osoby

1. Czy można odrzucić spadek na czyjąś rzecz? Wyjaśniam mechanizm

To jedno z najczęstszych pytań, jakie słyszę w mojej kancelarii w Poznaniu. Scenariusz zazwyczaj wygląda tak: zmarł tata, zostawiając mieszkanie. Ty i Twój brat chcecie, żeby całość przypadła mamie, bo „tak jest sprawiedliwie” i nie chcecie robić problemów. Przychodzisz do mnie z pytaniem: czy można odrzucić spadek na czyjąś rzecz, konkretnie na rzecz mamy?

Muszę Cię zmartwić – polskie prawo (aktualne również w 2026 roku) nie przewiduje takiej konstrukcji przy czynności odrzucenia spadku po śmierci spadkodawcy. Odrzucenie spadku to oświadczenie „negatywne” – mówisz po prostu „nie chcę być spadkobiercą”. Kropka. Nie masz wpływu na to, co stanie się z Twoim udziałem dalej.

Dlaczego to takie ważne? Ponieważ odrzucenie spadku uruchamia mechanizm dziedziczenia ustawowego dla kolejnych osób w kolejce. Jeśli Ty „wypadasz” z gry, na Twoje miejsce wchodzą Twoi zstępni (dzieci).

2. Efekt domina – czyli co się stanie, gdy odrzucisz spadek bez planu

Wyobraź sobie, że odrzucasz spadek po ojcu, chcąc, aby przypadł on Twojej mamie. Myślisz, że sprawa załatwiona. Tymczasem prawo mówi: skoro Ty nie dziedziczysz, dziedziczą Twoje dzieci.

Jeżeli masz małoletnie dzieci, sytuacja robi się skomplikowana. Nagle to one stają się współwłaścicielami części mieszkania babci. Aby to „odkręcić”, będziesz musiał przeprowadzić procedurę odrzucenia spadku w imieniu dziecka, co wymaga zgody sądu opiekuńczego. Zamiast jednej wizyty u notariusza, fundujesz sobie wielomiesięczne postępowanie sądowe.

3. Jak skutecznie przekazać spadek konkretnej osobie? (Rozwiązanie)

Skoro wiesz już, że proste odrzucenie nie zadziała tak, jak chcesz, jaka jest alternatywa? Najbezpieczniejszą i najczęściej stosowaną przeze mnie strategią jest przyjęcie spadku, a następnie jego zbycie.

Proces ten wygląda następująco:

• Wszyscy spadkobiercy (Ty, rodzeństwo, mama) składają oświadczenie o przyjęciu spadku (lub czekają 6 miesięcy, aż nastąpi to automatycznie).
• Uzyskujecie Akt Poświadczenia Dziedziczenia u notariusza lub postanowienie sądu.
• Dokonujecie podziału majątku.

Kluczowym dokumentem jest tutaj umowa o dział spadku z nieodpłatnym zbyciem udziału. W ramach tej umowy oświadczasz: „Jestem właścicielem 1/4 udziału w spadku, ale przekazuję go nieodpłatnie mojej mamie”.

4. Case Study: Historia pani Anny i przekazanie udziału spadkowego

Pani Anna przyszła do kancelarii z intencją: „Chcę się zrzec na rzecz brata, Marka. Marek opiekował się rodzicami, dom należy się jemu”. Pani Anna miała dwójkę małoletnich dzieci i jednego pełnoletniego syna, który przebywał za granicą.

Gdyby Pani Anna podpisała „zwykłe” odrzucenie spadku:

1. Jej udział (1/2 domu) przeszedłby na jej troje dzieci.
2. Pełnoletni syn musiałby przylecieć do Polski lub wysłać pełnomocnictwo, by odrzucić spadek.
3. W imieniu małoletnich dzieci musiałaby zakładać sprawę w sądzie rodzinnym.
4. Jeśli sąd by się nie zgodził (uznając, że spadek to „czysty zysk” dla dzieci), małoletni zostaliby współwłaścicielami domu razem z wujkiem Markiem. To przepis na konflikt rodzinny za kilka lat.

Jakie rozwiązanie zastosowaliśmy? Przygotowaliśmy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Sąd potwierdził, że Anna i Marek dziedziczą po połowie. Następnie u notariusza zawarliśmy umowę o zgodny dział spadku, w której Pani Anna przekazała swój udział Markowi bez spłat i dopłat. Marek stał się jedynym właścicielem w jeden dzień, a dzieci Pani Anny w ogóle nie były w to mieszane.

5. Koszty i podatki – czy przekazanie udziału spadkowego się opłaca?

Decydując się na przekazanie udziału spadkowego w drodze działu spadku, musisz pamiętać o kosztach notarialnych. Są one wyższe niż koszt samego odrzucenia spadku (który wynosi kilkadziesiąt złotych), ponieważ taksa notarialna zależy od wartości majątku.

Jednakże, w najbliższej rodzinie (tzw. zerowa grupa podatkowa), nieodpłatny dział spadku jest zazwyczaj zwolniony z podatku od spadków i darowizn oraz podatku PCC (pod warunkiem zgłoszenia do US, jeśli jest wymagane). To oznacza, że „koszt” to w praktyce tylko taksa notarialna – cena za spokój i pewność prawną.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania