Zapewnienie spadkowe

Co to jest zapewnienie spadkowe i po co się je składa?

Wyobraź sobie sytuację: stoisz na sali sądowej. Sędzia prosi Cię o podejście do barierki. To moment, który stresuje większość moich Klientów. W głowie pojawia się pytanie: „O co będą pytać?”. Właśnie w tym momencie najczęściej dochodzi do złożenia tzw. zapewnienia spadkowego.

Mówiąc najprościej, jest to specjalny środek dowodowy. Sąd, aby wydać postanowienie kończące sprawę spadkową, musi mieć absolutną pewność, że ustalił wszystkich spadkobierców. Teoretycznie mógłby żądać od Ciebie odpisów aktów stanu cywilnego wszystkich krewnych zmarłego, ale to trwałoby miesiącami. Zamiast tego, prawo pozwala sędziemu uwierzyć Ci na słowo – pod warunkiem, że złożysz je w specjalnej procedurze.

Musisz jednak pamiętać, że to ułatwienie ma swoją cenę. Tą ceną jest Twoja odpowiedzialność karna. Jeśli zataisz istnienie np. nieślubnego dziecka zmarłego, konsekwencje będą bolesne – zarówno finansowo, jak i karnie.

Jak wygląda złożenie zapewnienia? Lista pytań sądu

Wielu Klientów pyta mnie: „Pani Mecenas, jak wygląda ten egzamin?”. Uspokajam – to nie egzamin, ale seria konkretnych pytań. Sędzia (lub notariusz, jeśli wybierzesz protokół dziedziczenia u notariusza) zapyta zazwyczaj w następującej kolejności:

• Kto jest spadkodawcą, kiedy i gdzie zmarł?
• Gdzie zmarły mieszkał przed śmiercią?
• Czy zmarły pozostawił testament? (Jeśli tak – czy znasz jego treść, gdzie się znajduje?)
• Czy wiesz o innych testamentach, nawet tych odwołanych?
• Czy zmarły miał dzieci (ślubne, pozamałżeńskie, przysposobione)?
• Czy którekolwiek z dzieci zmarło przed spadkodawcą? (Jeśli tak – czy zostawiło wnuki?)
• Czy małżonek zmarłego żyje?
• Czy toczyły się już sprawy o uznanie za zmarłego?
• Czy ktokolwiek zrzekał się dziedziczenia lub składał oświadczenie o odrzuceniu spadku?
• Czy ktoś został uznany za niegodnego dziedziczenia?

Twoje odpowiedzi są protokołowane. Na koniec sędzia pouczy Cię o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. To ten moment, w którym musisz być w 100% szczery.

Kto może złożyć zapewnienie spadkowe?

Tutaj często pojawia się zaskoczenie. Nawet jeśli zatrudniasz najlepszą kancelarię, Twój pełnomocnik nie może złożyć zapewnienia za Ciebie. Zapewnienie spadkowe jest oświadczeniem wiedzy konkretnej osoby, a nie argumentacją prawną.

Wystarczy, że zapewnienie złoży jeden ze spadkobierców. Nie musi być obecna cała rodzina. Jeśli wniosek składa np. trzech braci, wystarczy, że jeden z nich stawi się w sądzie i złoży zapewnienie w obecności sędziego. Pozostali mogą być reprezentowani przez pełnomocników lub w ogóle nie przyjść (choć zawsze zalecam ostrożność przy ignorowaniu wezwań sądowych).

Fałszywe zapewnienie spadkowe i odpowiedzialność karna art. 233 KK

To jest najważniejszy punkt tego artykułu. Kodeks postępowania cywilnego w art. 671 § 3 wyraźnie wskazuje, że zapewnienie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej. Oznacza to, że jeśli świadomie skłamiesz lub zataisz prawdę, popełniasz przestępstwo z art. 233 Kodeksu karnego.

Grozi za to kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Sędziowie są na to bardzo wyczuleni. Co to jest zapewnienie spadkowe w oczach prokuratora? To dowód w sprawie. Jeśli powiesz: „Nie ma innych dzieci”, a za rok odnajdzie się przyrodni brat zmarłego, który udowodni swoje pochodzenie, będziesz mieć poważne kłopoty.

Przykład z życia – historia Pana Marka

Prowadziłam sprawę Pana Marka (imię zmienione), który chciał uregulować sprawy po zmarłym ojcu. Pan Marek był przekonany, że dziedziczy tylko on i jego mama. Kiedy przygotowywaliśmy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, zapytałam standardowo o inne dzieci ojca. Pan Marek machnął ręką: „A, jest jeszcze Kaśka z pierwszego małżeństwa ojca, ale ona wyjechała do Niemiec 30 lat temu i nigdy się nie interesowała, więc jej się nic nie należy”.

Gdyby Pan Marek powtórzył to w sądzie, składając zapewnienie, że „innych dzieci nie ma”, popełniłby przestępstwo. To, że ktoś się „nie interesował”, może mieć znaczenie przy wydziedziczeniu w testamencie lub przy uznaniu za niegodność dziedziczenia, ale nie powoduje, że ta osoba znika z kręgu spadkobierców ustawowych. Musieliśmy wskazać przyrodnią siostrę we wniosku, co uchroniło Klienta przed wyrokiem karnym.

Co zrobić, jeśli naprawdę nie wiem o innych spadkobiercach?

Sąd nie oczekuje od Ciebie jasnowidzenia. Oczekuje prawdy. Jeśli nie masz pewności, czy dziadek miał inne dzieci, lub czy wujek zostawił testament własnoręczny ukryty w książkach, powiedz to wprost: „Nie jest mi nic wiadomo o takich osobach/dokumentach”.

Zapewnienie spadkowe brzmi zazwyczaj: „Nie jest mi wiadomym, aby istnieli inni spadkobiercy”. To subtelna, ale ważna różnica niż stwierdzenie „Innych spadkobierców nie ma”.

Czy u notariusza też składa się zapewnienie?

Tak. Jeśli decydujesz się na akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza, procedura wygląda identycznie. Notariusz spisuje protokół dziedziczenia, w którym odbiera od Ciebie zapewnienie spadkowe pod rygorem odpowiedzialności karnej. Różnica jest taka, że u notariusza muszą stawić się wszyscy potencjalni spadkobiercy jednocześnie (ustawowi i testamentowi), podczas gdy w sądzie wystarczy wniosek jednego z nich.

Pamiętaj też, że podważenie aktu poświadczenia dziedziczenia jest możliwe m.in. właśnie wtedy, gdy wyjdzie na jaw, że zapewnienie było nieprawdziwe.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania